Παρουσίαση του βιβλίου «Οι Έλληνες και ο ελληνικός Έρως» του James Davidson

Παρουσίαση του βιβλίου «Οι Έλληνες και ο ελληνικός Έρως» του James Davidson

Οι Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, το βιβλιοπωλείο Λεμόνι και το Μουσείο Ηρακλειδών

σας προσκαλούν στην παρουσίαση του βιβλίου τού

James Davidson

Οι Έλληνες και ο ελληνικός έρως

Μια ριζοσπαστική επανεκτίμηση της ομοερωτικής φιλίας στην αρχαία Ελλάδα

Θα μιλήσουν οι:

Λύο Καλοβυρνάς, μεταφραστής

Τάσος Μπρεκουλάκης, δημοσιογράφος, διευθυντής έντυπης έκδοσης LIFO

Δημήτρης Πλάντζος, αναπληρωτής καθηγητής κλασικής αρχαιολογίας, ΕΚΠΑ

και ο συγγραφέας James Davidson καθηγητής αρχαίας ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Warwick

την Δευτέρα 9 Δεκεμβρίου 2019 στις 7:30 μ.μ.

στο Μουσείο Ηρακλειδών

Ηρακλειδών 16, Θησείο, τηλ.: 210.3461981

 

Φυσιολογικό πάθος που ολοκληρωνόταν με τη σωματική συνεύρεση ή εξιδανικευμένη, πνευματική έλξη – ποιος ήταν ο αληθινός χαρακτήρας του Έρωτα των Ελλήνων; Ποιοι είναι οι κανόνες που τον διέπουν; Πότε και πού η ομοφυλοφιλία εκθειάζεται; Πότε καταδικάζεται; Αναψηλαφώντας ένα πλήθος πηγών –από την ποίηση, το θέατρο, την ιστορία και τη φιλοσοφία μέχρι τη μυθολογία και την εικονογραφία– η παρούσα έκδοση ζωντανεύει με οίστρο, σ’ όλη την πολυπλοκότητα και ποικιλομορφία του, ένα φαινόμενο που δεν έχει πάψει να είναι επίμαχο από την αρχαιότητα ώς τις μέρες μας.


Ο Ζέφυρος σε τρυφερό εναγκαλισμό πάνω από τον ορίζοντα με τον «καλλίκoμο (ευχαίτην)» Υάκινθο, που κρατά τη λύρα του Απόλλωνα. Αρκετές παρόμοιες σκηνές ζωγραφίστηκαν τις τελευταίες δεκαετίες της αρχαϊκής περιόδου. Κύλικα της τεχνοτροπίας του Δούριδος (περ. 490-80 π.Χ).

 

Ο Δίας κατεβαίνει με αστραπές και κεραυνούς (το φτερωτό αντικείμενο στα αριστερά) και παρατά το σκήπτρο του προκειμένου να απαγάγει τον Γανυμήδη, του οποίου ο κόκορας κράζει τρομαγμένος. Στη φωτογραφία δεν φαίνονται οι επιγραφές που πλαισιώνουν την παράσταση: «Το αγόρι είναι όμορφο! Το αγόρι είναι όμορφο! Το αγόρι είναι όμορφο!» Κύλικα του ζωγράφου της Πενθεσίλειας (περ. 470 π.Χ).

Ο Δίας απάγει τον Γανυμήδη που κρατά κόκορα. Πρόκειται για τον μοναδικό σωζόμενο Γανυμήδη από τους τρεις γνωστούς που κάποτε κοσμούσαν το ιερό του Δία στην Ολυμπία· πιθανότατα προοριζόταν για κάποιο ψηλό σημείο, ώστε το ζευγάρι να ανυψώνεται κυριολεκτικά στους αιθέρες. Αυτό το αριστούργημα από τερακότα πρώιμου κλασικού ύφους (περ. 470 π.Χ) καταστράφηκε από τους χριστιανούς, που σκόρπισαν τα θραύσματά του όταν έκλεισαν το ιερό στις αρχές του 5ου αι. μ.Χ. · αποκαταστάθηκε από τους Γερμανούς κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η τεράστια κύλικα του Σωσία στο Βερολίνο. Ο Αχιλλέας επιδένει το τραύμα του Πάτροκλου (και οι δύο κατονομάζονται). Στο εξωτερικό ο Ηρακλής χαιρετά τον πατέρα του: «ΖΕΥ ΦΙΛΕ», στο τέλος μιας μακράς πομπής θεών. Κύλικα του Ζωγράφου του Σωσία (περ. 510-500 π.Χ.).

 

Το (δεύτερο) μνημείο που ηγέρθη στην Αγορά για να τιμήσει τους ηρωικούς μάρτυρες που ίδρυσαν την Αθηναϊκή Δημοκρατία (οι οποίοι απεικονίστηκαν στην τέχνη πάμπολλες φορές τόσο κατά την αρχαιότητα όσο και σήμερα), τους Τυραννοκτόνους, Αρμόδιο (αγένειο νεανίσκον) και Αριστογείτονα, τον γενειοφόρο και αρκετά μεγαλύτερο εραστήν του. Το μπράτσο του Αρμόδιου που κρατά το σπαθί έχει ατελώς αποκατασταθεί και θα έπρεπε να βρίσκεται πολύ πιο πίσω, με τον αγκώνα του κοντά στον κρόταφό του και το σπαθί του σε παράλληλη θέση με την πλάτη του, έτοιμο να προκαλέσει το φονικό χτύπημα. Σύμφωνα με την παράδοση, σκότωσαν τον «τύραννο» Ίππαρχο το πρωί των Μεγάλων Παναθηναίων του 514 π. Χ.· μετά την τελική πτώση της Τυραννίας (510) θάφτηκαν μαζί σε έναν τύμβο ακριβώς έξω από το γυμνάσιο της Ακαδημίας, κοντά στον βωμό του Έρωτα στην αφετηρία της παναθηναϊκής λαμπαδηδρομίας. Ρωμαϊκό αντίγραφο (που προοριζόταν για την έπαυλη του Αδριανού στο Τίβολι) ενός αθηναϊκού πρωτότυπου (το οποίο κατασκευάστηκε μετά το 480 π.Χ.) του Κριτίου και του Νησιώτη, το οποίο είχε φιλοτεχνηθεί προκειμένου να αντικαταστήσει ένα ακόμα αρχαιότερο μνημείο που πλιατσικολογήθηκε ή καταστράφηκε από τους Πέρσες κατά την κατάληψη της Αθήνας εκείνη τη χρονιά. Κάποιοι λένε ότι ο Αλέξανδρος επέστρεψε το αρχικό (πρώτο) μνημείο όταν κατέκτησε του Πέρσες (Αρριανός, Ανάβασις 3.16, 7-8). Αν αυτό αληθεύει, δεν άφησε ίχνη.

 

Έτσι ξεκινά ο μύθος του Οιδίποδα. Ένας έφηβος Λάιος απάγει τον νεαρό Χρύσιππο, που απευθύνεται στον πατέρα του, τον Πέλοπα. Ο γέρος άνω δεξιά είναι ο αμελής συνοδός του μικρού (παιδαγωγός). Η απαγωγή του Χρυσίππου είναι, μαζί με την απαγωγή της Ιπποδάμειας , δημοφιλές θέμα πολλών ιταλών ζωγράφων. Κωδωνόσχημος κρατήρας από την Απουλία (4ος αι. π.Χ.).

 

Δύο εστεμμένοι έφηβοι ετοιμάζονται να επιδοθούν σε μια ασυνήθιστη σεξουαλική πράξη σε εσωτερικό χώρο με μαρμάρινους κίονες, ενώ ένας άντρας με εορταστικό κεφαλόδεσμο αφουγκράζεται, και μια γυναίκα στηρίζεται γερτή στο περβάζι του κάτω τμήματος μιας πόρτας. Υπάρχουν κάποιες επιγραφές, μία από τις οποίες «δημόσια», αλλά δυστυχώς είναι δυσανάγνωστη. Στην άλλη πλευρά τρεις καλά τυλιγμένοι με ιμάτια έφηβοι που φορούν ταινίες στα μαλλιά συζητούν σε ένα γυμνάσιο, όπου ένας αρύβαλλος λαδιού κρέμεται στον τοίχο. Κωδωνόσχημος κρατήρας του Ζωγράφου του Δίνου (περ. 430 π.Χ).

 

Το απαράμιλλο «σύνταγμα Ιλντελφόνσο» που αναπαριστά τον Ορέστη και τον Πυλάδη, «τα αδέλφια από αγάπη», που θυσιάζουν μαζί σε ένα βωμό. Άλλοι υποστηρίζουν ότι απεικονίζει τον Κάστορα και τον Πολυδεύκη. Εκλεκτικιστικό, κλασικίζον, μαρμάρινο γλυπτό από τη Ρώμη (1ος αι. μ.Χ.).

Λεπτομέρεια από το συμπόσιο που απεικονίζεται στον Τάφο του Βουτηχτή (περ. 470 π.Χ.). Η αριστερή μορφή εκσφενδονίζει τα κατακάθια του κυπέλλου σε έναν στόχο. Ο σύντροφός του ζητά κι άλλο κρασί. Ενώ εκ πρώτης όψεως δίνεται η εντύπωση ότι πρόκειται για πρώιμα πορτρέτα πραγματικών ατόμων, στην πραγματικότητα είναι πορτρέτα ηλικιακών τάξεων· με μεγάλη φροντίδα έχουν τονιστεί οι λεπτές διαφορές στην ανάπτυξη της γενειάδας, που πάντοτε λεγόταν ότι κατεβαίνει έρποντας «από τα αυτιά», σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει στη φύση. Εδώ, ο πιο αναπτυγμένος από αυτούς τους αγενείους ξαπλώνει με εκείνον από τους νέους που φέρει την πιο πλήρη γενειάδα.

Ένας Άντρας επιδίδεται σε διαμηριαίο σεξ με Μειράκιον. Στο βάθος ένας αρύβαλλος έχει γείρει εντελώς, εκθέτοντας στον θεατή το στόμιό του, απ’ όπου χύνεται το περιεχόμενο. Το ψηλό βάθρο έχει χάσει το νικητήριο μνημείο του. Ένας φίλος ή ακόλουθος αποστρέφει το βλέμμα ή του διαφεύγουν όσα συμβαίνουν ενώ κοιμάται. Πελίκη του Ζωγράφου του Ευχαρίδη (περ. 400 π.Χ.).

Πρόσφατα ανακαλυφθείσα απεικόνιση μιας τυπικής σκηνής αθηναϊκού ομοφυλόφιλου σεξ που χρονολογείται την περίοδο τριών δεκαετιών στη διάρκεια των οποίων οι σκηνές «διαμηρισμού» ήταν πολύ δημοφιλείς (περ. 550-520 π.Χ., περίπου 25 παραδείγματα). Ένας γενειοφόρος άντρας επιδίδεται σε διαμηριαίο σεξ με έναν σωματώδη στεφανωμένο νεανίσκο, ενώ τους κοιτάζουν «κομπάρσοι που χορεύουν» (αγένειοι νεανίσκοι). Πρόκειται μάλλον για συγκεκριμένη εορταστική περίσταση και όχι για έναν γενικό, μη συγκεκριμένο «εορτασμό». Σκύφος που δημοσιεύτηκε πρώτη φορά το 1995 και αποδίδεται στον Ζωγράφο του Άμαση (περ. 540).

Παραστάσεις/σκηνές από τριποδική πυξίδα. Το ένα πόδι (Γ) δείχνει μια νύφη να αφαιρεί τον πέπλο της μπροστά στον γαμπρό της, το άλλο πόδι (Β) δείχνει δύο γυναίκες να μοιράζονται ένα μόνο ιμάτιο (φάρος), που στο συγκεκριμένο πλαίσιο συμβολίζει το γυναικείο ομόφυλο ζευγάρωμα. Περισσότερο έχει προσελκύσει την προσοχή το τρίτο πόδι (Α), το οποίο δείχνει τρία ζεύγη αγένειων εφήβων, το πρώτο (αριστερά) σε σκηνή ερωτοτροπίας, τα άλλα δύο να επιδίδονται σε διαμηριαίο σεξ, πλαισιωμένα από δύο άνδρες, ο ένας με κόκκορα, ο άλλος να χορεύει. Το σχήμα από μόνο του συνδέεται έντονα με γαμήλιες σκηνές· το αγγείο μάς παρέχει ένα αξιοσημείωτο τεκμήριο όσον αφορά την ιδέα ότι οι σεξουαλικές συμμαχίες ομοφυλόφιλων αντρών, ομοφυλόφιλων γυναικών και ετεροφυλόφιλων ήταν συγκρίσιμες, ενάμιση αιώνα προτού ο Πλάτων βάλει τον Αριστοφάνη να κάνει αυτή τη σύγκριση ρητή στο Συμπόσιον, αλλά πάνω από ενάμιση αιώνα αφότου ο Όμηρος υπόρρητα συνέκρινε τον Πάτροκλο με τη σύζυγο του Μελέαγρου, Κλεοπάτρα. Ίσως ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχει ο τρόπος που συνδέεται η αρχετυπική αθηναϊκή Πράξη Ομόφυλου Σεξ  με έναν ετεροφυλόφιλο γάμο, δηλαδή με μια επίσημη, δημόσια αναγνωρισμένη ανταλλαγή όρκων. Αττικό αγγείο, που λέγεται ότι ανακαλύφθηκε στην Αθήνα, αγνώστου καλλιτέχνη (δεύτερο τρίτο του 6ου αι. π.Χ.).